Η αγορά ελαιολάδου και αμηχανία πάνε συχνά μαζί. Στέκεσαι μπροστά στο ράφι, βλέπεις δεκάδες επιλογές με διαφορετικές τιμές και ετικέτες που δεν λένε και πολλά, και αναρωτιέσαι ποιο να διαλέξεις. Τα κριτήρια όμως είναι πιο απλά απ’ ό,τι νομίζεις.
Σε αυτόν τον οδηγό θα δεις τα 7 βασικά σημεία που πρέπει να ελέγχεις κάθε φορά πριν κάνεις αγορά, τα πιο συχνά λάθη που κάνουμε ως καταναλωτές και πώς να διαβάζεις σωστά μια ετικέτα, ώστε να φέρνεις σπίτι μόνο ό,τι αξίζει πραγματικά.
Είναι γνωστό πως δεν είναι όλα τα ελαιόλαδα ίδια (και όχι μόν από θέμα γεύσης). Δύο μπουκάλια δηλαδή που μοιάζουν ίδια στο ράφι μπορεί να διαφέρουν σημαντικά σε διατροφική αξία και ποιότητα. Για την ακρίβεια, ένα ελαιόλαδο χαμηλής ποιότητας έχει χάσει μεγάλο μέρος των πολυφαινολών του, δηλαδή των φυσικών αντιοξειδωτικών που κάνουν το ελαιόλαδο τόσο πολύτιμο για τον οργανισμό μας. Αντίθετα, ένα φρέσκο εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο έχει πλούσια γεύση, έντονο άρωμα και διατηρεί όλα τα θρεπτικά του στοιχεία. Αξίζει λοιπόν να ξέρεις τι κοιτάς, και είναι πιο εύκολο απ’ ό,τι φαντάζεσαι.
Οι ειδικοί στην παραγωγή και γευσιγνωσία ελαιολάδου αξιολογούν κάθε φιάλη με βάση συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Στην Pallada με πάνω από 40 χρόνια παραγωγής στα Χανιά Κρήτης, τα ξέρουμε καλά. Να τα 7 που μετράνε περισσότερο.
Το πρώτο πράγμα που πρέπει να ελέγχεις είναι η κατηγορία του ελαιολάδου. Συγκεκριμένα, υπάρχουν τρεις βασικές: εξαιρετικό παρθένο, παρθένο και εξευγενισμένο. Το εξαιρετικό παρθένο (Extra Virgin) είναι η ανώτερη κατηγορία και παράγεται αποκλειστικά με μηχανική επεξεργασία, χωρίς θερμότητα και χημικά. Αν λοιπόν ψάχνεις το καλύτερο για τον οργανισμό σου, το εξαιρετικό παρθένο είναι η μόνη επιλογή που αξίζει. Οι άλλες κατηγορίες έχουν υποστεί επεξεργασία που μειώνει τόσο τη γεύση όσο και τη διατροφική τους αξία.
Στην ετικέτα θα δεις έναν αριθμό, για παράδειγμα «οξύτητα 0,3%». Αυτός δείχνει το επίπεδο αποσύνθεσης των λιπαρών οξέων. Γενικά, όσο χαμηλότερος, τόσο πιο φρέσκο και ανεπεξέργαστο το ελαιόλαδο. Το εξαιρετικό παρθένο έχει οξύτητα κάτω από 0,8%, το όριο που ορίζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την ανώτερη κατηγορία ελαιολάδου.
Πρόσεξε όμως: η οξύτητα είναι ένα από τα κριτήρια, όχι το μοναδικό. Ένα ελαιόλαδο με 0,2% δεν είναι «αυτόματα» ανώτερο από ένα με 0,5% αν υστερεί σε άρωμα, γεύση ή περιεκτικότητα σε πολυφαινόλες.
Οι περισσότεροι δίνουν σημασία στην ημερομηνία λήξης, κάτι που είναι λάθος. Αυτό που πραγματικά έχει σημασία είναι πότε παρήχθη. Το ελαιόλαδο είναι στην καλύτερή του κατάσταση τους πρώτους 12 με 18 μήνες από τη συγκομιδή. Αν δεν βλέπεις ημερομηνία παραγωγής στην ετικέτα, αυτό από μόνο του είναι κακό σημάδι. Σε αυτήν την περίπτωση, προτείνουμε να αποφύγεις μια τέτοια επιλογή, ανεξάρτητα από το πόσο «ελκυστική» φαίνεται η τιμή του.
Το φως και η ζέστη είναι οι χειρότεροι εχθροί του ελαιολάδου. Γι’ αυτό να προτιμάς πάντα σκούρο γυαλί ή ανοξείδωτο δοχείο. Επιπλέον, τα διαφανή πλαστικά μπουκάλια εκθέτουν το ελαιόλαδο στο φως και επιταχύνουν την οξείδωση, οπότε καλό είναι να τα αποφεύγεις. Αν βρεις ένα εξαιρετικό ελαιόλαδο σε διαφανή συσκευασία, φρόντισε να το βάλεις αμέσως σε σκοτεινό μέρος.
Να ψάχνεις πάντα για σαφή αναγραφή χώρας ή περιοχής παραγωγής. Η ένδειξη «μείγμα ελαιολάδων ΕΕ» δεν σου λέει τίποτα ουσιαστικό καθώς δεν ξέρεις από πού προέρχεται, πότε συγκομίστηκε και υπό ποιες συνθήκες παρήχθη. Αντίθετα, ένα ελαιόλαδο που αναφέρει «Χανιά Κρήτης» σου δίνει συγκεκριμένη και επαληθεύσιμη πληροφορία. Η περιοχή των Χανίων είναι μία από τις κορυφαίες ζώνες παραγωγής ελαιολάδου παγκοσμίως, με ιδανικό μεσογειακό κλίμα, ποικιλίες ελιάς με βαθιές ρίζες στον τόπο και παράδοση αιώνων που αποτυπώνεται σε κάθε γουλιά. Αν δεις ΠΟΠ ή ΠΓΕ πιστοποίηση στην ετικέτα, σημαίνει ότι η ΕΕ εγγυάται την αυθεντικότητα της προέλευσης του προϊόντος, και είναι ένα επιπλέον στοιχείο που αξίζει να προσέξεις..
Στο σούπερ μάρκετ δεν έχεις την πολυτέλεια να δοκιμάσεις πριν αγοράσεις. Γι’ αυτό αξίζει να ξέρεις εκ των προτέρων τι χαρακτηρίζει ένα ποιοτικό ελαιόλαδο.
Ένα καλό εξαιρετικό παρθένο έχει φρουτώδες άρωμα που θυμίζει φρέσκια ελιά, ελαφριά πικράδα και ένα ευχάριστο κάψιμο στον λαιμό στο τέλος. Αυτά δεν είναι ελαττώματα, αλλά τα σημάδια που δείχνουν υψηλή περιεκτικότητα σε πολυφαινόλες. Αν ανοίξεις το μπουκάλι στο σπίτι και το ελαιόλαδο δεν έχει ούτε άρωμα ούτε γεύση, κάτι δεν πάει καλά, και την επόμενη φορά ξέρεις ότι πρέπει να αλλάξεις επιλογή.
Γενικά, αν έχεις την ευκαιρία να δοκιμάσεις ελαιόλαδο απευθείας από τοπικούς παραγωγούς, μην τη χάσεις. Eίναι ο καλύτερος τρόπος να καταλάβεις τι σημαίνει πραγματικά ποιοτικό ελαιόλαδο. Αν βρίσκεσαι στα Χανιά, το Olive Oil Tour της Pallada είναι ακριβώς αυτό, μια εμπειρία γευσιγνωσίας στον ελαιώνα και το ελαιουργείο μας, που αλλάζει τον τρόπο που διαλέγεις ελαιόλαδο.
Ένα ποιοτικό εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο δεν μπορεί να είναι πολύ φθηνό, γιατί η παραγωγή του έχει κόστος. Αν βλέπεις τιμές που φαίνονται «πολύ καλές για να είναι αληθινές», συνήθως είναι. Αυτό δεν σημαίνει ότι το ακριβότερο είναι πάντα το καλύτερο, αλλά η πολύ χαμηλή τιμή είναι συχνά το πρώτο σημάδι χαμηλής ποιότητας.
Ακόμα και οι πιο προσεκτικοί καταναλωτές πέφτουν σε παγίδες. Παρακάτω ακολουθούν τα πιο συχνά λάθη κατά την αγορά ελαιολάδου:
Όλα όσα περιγράψαμε παραπάνω δεν είναι θεωρία, αλλά η καθημερινή πραγματικότητα της παραγωγής ελαιολάδου με σεβασμό στο προϊόν. Στην Pallada το κάνουμε αυτό από το 1980, καλλιεργώντας στους ελαιώνες του Ακρωτηρίου Χανίων με παραδοσιακές μεθόδους και σύγχρονη τεχνογνωσία. Αν θέλεις να καταλάβεις πραγματικά τι αγοράζεις, μπορείς να ξεκινήσεις από το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο πρώιμης συγκομιδής μας ή να έρθεις στα Χανιά για ένα Olive Oil Tour στον ελαιώνα και το ελαιουργείο μας.
Ολοκληρώνοντας, η σωστή αγορά ελαιολάδου δεν απαιτεί εξειδικευμένες γνώσεις. Aρκεί να ξέρεις τι να κοιτάς. Το ελαιόλαδο είναι ένα από τα λίγα τρόφιμα που όσο καλύτερα το γνωρίζεις, τόσο περισσότερο το εκτιμάς. Την επόμενη φορά που θα είσαι μπροστά στα ράφια, δεν θα κοιτάς απλώς τιμές. Θα ξέρεις τι ψάχνεις, και αυτό κάνει όλη τη διαφορά.
1. Ποια κατηγορία ελαιολάδου είναι η καλύτερη για καθημερινή χρήση;
Το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο είναι η ανώτερη κατηγορία και η μόνη που διατηρεί πλήρως τις πολυφαινόλες και τα θρεπτικά στοιχεία. Είναι η καλύτερη επιλογή τόσο σε σαλάτες όσο και στο μαγείρεμα.
2. Τι σημαίνει η οξύτητα στην ετικέτα ελαιολάδου;
Η οξύτητα δείχνει το επίπεδο αποσύνθεσης των λιπαρών οξέων. Κάτω από 0,8% σημαίνει εξαιρετικό παρθένο. Όσο χαμηλότερη είναι η οξύτητα, τόσο καλύτερη η ποιότητα (αν και δεν είναι το μόνο κριτήριο που μετράει).
3. Γιατί το ελαιόλαδο από τα Χανιά ξεχωρίζει;
Τα Χανιά Κρήτης είναι μία από τις κορυφαίες περιοχές παραγωγής ελαιολάδου παγκοσμίως. Το ιδανικό μεσογειακό κλίμα, οι αιώνες παράδοσης και οι ντόπιες ποικιλίες ελιάς δίνουν ελαιόλαδα με χαμηλή οξύτητα και υψηλή περιεκτικότητα σε πολυφαινόλες.
4. Πώς πρέπει να γίνει η σωστή αποθήκευση του ελαιολάδου στο σπίτι;
Το ελαιόλαδο θέλει δροσερό, σκοτεινό και αεροστεγές περιβάλλον μεταξύ 18 και 22°C. Δεν χρειάζεται ψυγείο γιατί θρομβώνει. Αφού ανοιχτεί, κατανάλωσέ το εντός 2 με 3 μηνών.
5. Πώς καταλαβαίνω αν ένα ελαιόλαδο είναι καλής ποιότητας από τη γεύση;
Ένα ποιοτικό εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο έχει φρουτώδες άρωμα, ελαφριά πικράδα στο λαιμό. Αυτά τα χαρακτηριστικά δεν είναι ελαττώματα, αλλά η απόδειξη υψηλής περιεκτικότητας σε πολυφαινόλες.
6. Μπορώ να μαγειρεύω με εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο ή το καταστρέφει η θερμότητα;
Ναι, το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο είναι κατάλληλο για μαγείρεμα. Αντέχει σε θερμοκρασίες έως 190°C, που καλύπτει άνετα το σοτάρισμα και το ψήσιμο σε μέτρια φωτιά. Σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες χάνει ένα μέρος των πολυφαινολών του, γι’ αυτό για σαλάτες και ωμή χρήση προτιμάμε να το προσθέτουμε πάντα στο τέλος.
